مسئولیت های حقوقی مهندسین ناظر

person

مسئولیت های حقوقی مهندسین ناظر
از مهمترین مباحث حقوق مهندسی، پرداختن به وظایف، الزامات قانونی و قراردادی و نیز مسئولیت های حرفه‌ای مهندس ناظر ساختمان می باشد. یکی از دلایل اهمیت مسئولیت مدنی مهندس ناظر، علاوه بر حساسیت حقوق آحاد جامعه، کاربردی نمودن رشته حقوق در فعالیت های حرفه‌ای و مهندسی است. زیرا جبران خسارت ناشی از فعالیت های حرفه‌ای مهندسان در زندگی صنعتی امروز تنها در سایه‌ این شاخه حقوقی میسر و ممکن خواهد بود.
مهندس ناظر، شخص حقیقی یا حقوقی و با صلاحیت حرفه ای است که با دارا بودن مدرک معتبر دانشگاهی و صلاحیت حرفه ای یا گواهینامه صلاحیت خدمات مشاوره مهندسی، بر امر اجرای عملیات ساختمانی اعم از نحوه و کیفیت اجرا و نیز مصالح مورد مصرف، بر اساس نقشه های اجرایی مصوب و در انطباق و تطابق با مقررات ملی ساختمان و نشریات سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و سایر نظام نامه ها و آئین نامه های فنی و حفاظتی و ایمنی نظارت دارد.
در واقع آنچه در این بحث اهمیت دارد رعایت اصول فني و بهداشتي و همچنين قواعدي است كه بايد در ساختمانها مورد عمل و اجرا قرار گيرد . همچنین میزان پایبندی مهندسان ناظر به مقررات مربوط به كيفيت ساختمانها از لحاظ مصالح ساختماني و روش معماري در مناطق مختلف كشور، مقررات مربوط به تاسيسات و تجهيزات و وسائل ايمني در ساختمانها و عمليات اجرايي انواع ساختمان ها و به طور كلي نظاماتي كه رعايت آنها در ساختمان ضرورت دارد، کارنامه کاری این مهندسان را نشان میدهد.
مهندسـان نـاظر در امـر ارتقاء سطح ایمنی در کارگاه هاي ساختمانی، نقش بسزایی دارند. تبعـات منفـی ناشـی از عـدم اجراي صحیح و اصولی تکالیف و مسئولیتهاي حقوقی مهندسـان نـاظر، اهمیت جدی گرفتن وظایف و مسئولیت هاي حقوقی مهندسـان نـاظر را دوچندان میکند.
انواع مسئوليت حقوقی مهندسان ناظر
ایمنی، بهره دهی مناسب، آسایش، بهداشت و صرفه اقتصادی، ۵ اصل اساسی است که در تدوین مقررات ملی ساختمان در نظر گرفته شده است. مقررات مذکور مجموعه ای از ضوابط فنی و حقوق لازم الرعایه می باشد که عدم رعایت آن به خصوص برای مهندسان ناظر، مسئولیت هایی را در پی خواهد داشت.
اولین نوع مسئولیت مهندسان ناظر، مسئوليت مدنی است. در مسئوليت مدنی، هر زمان که شخصی ناگزیر از جبران خسارت باشد، در واقع دارای چنین مسئولیتی است. این مسئولیت از یکسو، ناشی از عقد و قرارداد بوده و از سوی دیگر، از سببی قانونی نشأت می گیرد. مانند مسئوليت مهندسی كه سبب ورود خسارت به بهره بردار به دليل عدم رعايت وظایف قانونی و يا مقررات ملی ساختمان می شود.
نوع دوم مسئولیت مهندسان ناظر، مسئوليت كيفری گفته میشود و شخص را ملزم میکند که نسبت به رفتار مجرمانه خود، متحمل آثار جزایی شود. به عنوان مثال از مسئولیت های کیفری مهندسان ساختمان، می توان به پرونده های ریزش گود، مرگ خاموش و یا تایید استحکام بنای ساختمان و قصور مهندسان ناظر اشاره کرد.
اما سومین و تخصصی ترین مسئولیت مهندسان ناظر، مسئوليت انتظامی میباشد که در آن مهندس ناظر، میباید بر مسئولیت ناشی از نقض آن دسته از تکالیف قانونی که بر گروه مشخصی به واسطه عضویت در صنف یا حرفه خاصی اعمال می شود، آگاه باشد. به عبارت دیگر مسئولیت انتظامی مترادف با مجازاتهای حرفه ای (مانند محرومیت حرفه ای) است که مثلاْ در خصوص مهندسان ساختمان در مواد ۹۰ و ۹۱ آیین نامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب ۱۳۷۴ آمده است.
البته اتمام مسئولیت مهندسان ناظر در زمینه طراحی، بازرسی و یا اجرا در ساختمانها، هنوز دارای ابهاماتی است. چرا که اولا، در اجرای یک ساختمان عناصر و عوامل نسبتا زیادی مؤثر هستند که مهار بسیاری از آنها از عهده مهندسان ناظر خارج است.
دوم اینکه مهندسان بعد از انجام ساختمان هیچگونه نظارتی بر نحوه استفاده و یا بهره برداری از ساختمان مورد خویش را ندارند.
و سوم اینکه مهندسان نقشی در تغییرات و یا تعمیرات احتمالی بعدی ساختمان نداشته و نمیتوانند داشته باشند.
در میان همه ی ساخت و سازهای صورت گرفته در کشور، معمولاً ساخت و سازهای غیرمجاز و خصوصاً بناهایی که با کیفیت پایین احداث می شوند، باعث انصراف مهندسان ناظر از ادامه کار می شوند. اما این افراد در این خصوص باید به نکات ضروری زیر توجه کنند :
1-از نقطه نظر برخی حقوقدانان و کارشناسان، مدت اعتبار مسئولیت قانونی مهندس ناظر تا زمان اتمام مهلت پروانه ساختمانی است.
2-نظارت بر عملیات اجرائی ساختمانی که به مسئولیت حقوقی و مسئولیت انتظامی آنها منجر می گردد.
3-توجه به ساختمان از لحاظ انطباق با مشخصات مندرج در پروانه و نقشه ها و محاسبات فنی ضمیمه
4-گواهی مطابقت ساختمان با پروانه ، نقشه و محاسبات
5-اعلام تخلف به شهرداری
به موازات ضرورت رعایت موازین راجع به استحکام ساختمان به وسیله مالکان و مهندسان ناظر، سازمان شهرداری‌ها نیز تکلیف دارند، ضوابط مزبور را در مورد تمام ساختمان‌های احداثی در حوزه ذی ربط به خصوص درباره ساختمان‌های عمومی اعم از تجاری، فرهنگی، مذهبی، آموزشی، بهداشتی، درمانی، ورزشی، تفریحی و اداری از لحاظ تایید نقشه و تنظیم برگ تعهد نظارت و قید نام مهندسین دارای صلاحیت در پروانه ساختمان همچنین اخذ نقشه ها و دفترچه محاسباتی ممهور به امضاء اشخاص حقیقی وحقوقی دارای صلاحیت که تواما موارد استحکام بنا را ملحوظ خواهد داشت، خواستار شود.
شهرداری باید در تمامي مراحل طراحی، کنترل و در جریان احداث بنا نیز نظارت داشته باشد، به این ترتیب که با دقت در بررسی و تصویب نقشه‌های ذی ربط و نظارت بر عملکرد مهندسان ناظر به طور مستمر نسبت به اصلاح نقشه‌ها و طرح‌های غیرفنی اقدام و از احداث بنای غیر مستحکم جلوگیری كند و اگر در مرحله احداث، تخلفی از ضوابط مصوب محاسبه بنا مشاهده شد، سریعا اخطار رفع نقص دهد.
در صورتیکه مهندس ناظر یک پلاک ثبتی از ادامه عملیات طی گزارش به شهرداری اعلام انصراف نماید؛ این گزارش رافع مسئولیت وی نبوده و تا زمان تعیین تکلیف و تنظیم صورتجلسه فصل مشترک، امضای فرم سه جزئی تعویض ناظر توسط مالک، ناظر قدیم و ناظر جدید و به عنوان مهمترین و اصلی نرین نکته، صدور پروانه تعویض ناظر (یا اصطلاحاً پیرو پروانه) کماکان ناظر پلاک مذکور خواهد بود.
بدیهی است در این فاصله زمانی بایستی به روش مناسب و قانونی (با گزارش ناظر و اقدام اجرایی به موقع توسط شهرداری) از ادامه عملیات ساختمانی در پلاک فوق الذکر جلوگیری به عمل آورد.
بر اساس تبصره 7 ماده صد قانون شهرداریها،  مسئولیت حقوقی مهندسان ناظر به شرح زیر است و هرگونه اقدام خارج از این چهارچوب برای وی مسئولیت مضاعف ایجاد نموده و میبایستی از انجام آن پرهیز نماید:
الف-کنترل عملیات اجرایی منطبق با مفاد پروانه ساختمانی
ب- کنترل عملیات اجرایی منطبق با نقشه های مصوب
ج- براساس ماده 7 آئین نامه حفاظتی کارگاه های ساختمان مسئولیت کنترل و رعایت ایمن در کارگاه
بنا بر آنچه گفته شد این نکات مهم را نباید فراموش کرد:
-در صورتیکه ناظر، تخلفات را به موقع به مرجع صدور پروانه و سازمان نظام مهندسی ساختمان استان گزارش نکند، ممکن است پرونده به شورای انتظامی سازمان استان ارجاع شود.
-برگ اتمام عملیات ساختمانی از ابداعات مراجع صدور پروانه است و اگر قرار بر این است که در پایان کار ناظران ساختمان آن را امضا كنند، لازم است متن آن تغيير داده شود يا ناظر حق درج توضیحات لازم در آن را داشته باشد. مهندس ناظر علیرغم فرافکنی های مراجع صدور پروانه مکلف به امضاء چنین تعهداتی (تایید برگ اتمام عملیات ساختمانی) نیست.
-دسته بندی تخلفات ساختمانی و تشخیص مرز بین تخلفات، ارتباط مستقیم با قضاوت مهندسی ناظر دارد.
-در برخی موارد به دلیل عدم رعایت کامل مقررات ملی ساختمان، مثلاً عدم الزام دستورالعمل ایمنی و آتش نشانی برای کلیه ساختمان ها و نقص این مهم در نقشه‎های مصوب، تایید برگ اتمام عملیات ساختمانی در هر صورتی می‎تواند تبعاتی برای ناظر داشته باشد.
-با توجه به اینکه در بسیاری از موارد، تخلفات شهرسازی با جرایم نقدی منتفی شده و عدم خلاف صادر میشود که در هر صورت مقررات ملی ساختمان رعایت نشده است، ناظر میتواند طی نامه ای با استناد به صدور گواهی عدم خلاف توسط کمیسیون ماده ۱۰۰ از مرجع صدور پروانه درخواست کند که برگ اتمام عملیات ساختمانی را راساً تایید و تحویل مالک دهد.

 

 

دانلود فایل